Lokalna Grupa Obywatelska z Oświęcimia

Lokalna Grupa Obywatelska w Oświęcimiu funkcjonuje przy istniejącym od 2000 roku Stowarzyszeniu „Szansa”, organizacji pożytku publicznego, której misją jest praca na rzecz dzieci z rodzin wieloproblemowych. Wśród aktywnych członków „Szansy” znalazły się osoby, których zainteresowania wykraczają poza podstawową działalność. Spowodowało to, że m.in. prezes stowarzyszenia w 2004r. ukończyła zorganizowaną przez Program Przeciw Korupcji Fundacji im. Stefana Batorego czwartą edycję szkoleń dla liderów grup lokalnych, działających na rzecz przejrzystości, a w kojnej wersji statutu stowarzyszenia zawarte zostały cele związane ze wspomaganiem rozwoju demokracji.

Pierwszym zadaniem zrealizowanym przez Oświęcimską Grupę Obywatelską w skład której weszli członkowie Stowarzyszenia „Szansa” oraz uczestnicy prowadzonej przez stowarzyszenie Grupy Rozwijania Aktywności była debata pt. ”Przejrzystość – porozumienie – współpraca organizacji pozarządowych i samorządu”, która odbyła się 12 marca 2004r. Uczestniczyli w niej przedstawiciele dwudziestu pięciu organizacji pozarządowych, prezydent, przewodniczący Rady Miasta i komisji problemmowych, naczelnik Wydziału Promocji oraz pracownicy urzędu. Byli przedstwiciele lokalnych mediów. Najważniejszą częścią spotkania była debata metodą „otwartej przestrzeni”, w toku której uczestnicy pracowali w czterech grupach problemowych.
Ponieważ koncepcja uruchomienia centrum dla organizacji pozarządowych uznana została za najistotniejszą, spośród uczestników spotkania wyłoniła się grupa inicjatywna, z Liderem Lokalnej Grupy Obywatelskij na czele, która w czerwcu 2004r. zawnioskowała do Prezydenta Miasta o nieodpłatne udostępnienie wskazanego przez inicjatorów lokalu, celem jego uruchomienia. Jak się jednak okazało uzyskanie tej właśnie lokalizacji nie było możliwe. Utworzenie i prowadzenie Centrum znalazło jednak dzięki tej inicjatywie miejsce w „Rocznym programie współpracy miasta Oświęcim z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w zakresie działalności pożytku publicznego na rok 2005” przyjętym uchwałą Nr XXIX/317/04 Rady Miasta Oświęcim z dnia 27 października 2004 r. Zadanie to zostało ujęte w konkursie ofert na dotacje, ale warunkiem przystapienia do konkursu było dysponowanie przez organizację wnioskujacą odpowiednim lokalem na prowadzenie centrum. Warunku takiego nie spełniało oczywiście żadne z zainteresowanych stowarzyszeń i nie wpłynęła żadna oferta na prowadzenie centrum. W związku z tym Prezydent podjął decyzję o włączeniu tego zadania do zakresu działania Wydziału Rozwoju i Promocji Miasta. Rozpoczęto przygotowania do utworzenia Centrum Organizacji Pozarządowych w Oświęcimiu,którego uroczyste otwarcie miało miejsce 6 kwietnia 2006 r.


Kolejnym działaniam Oświęcimskiej Grupy Obywatelskiej był rozpoczęty w kwietniu 2005 roku projekt „Przejrzysty samorząd – podnoszenie standardów wydat¬ko¬wa¬nia środ¬ków publicznych”.
W pierwszej kolejności członkowie grupy sprawdzali dostęp do informacji publicznej poprzez po¬zy¬ski¬wa¬nie i kompletowanie gminnych dokumentów strategicznych, w tym związanych z relacjami samorząd – organizacje pozarządowe. Analizowane były informacje o trybie przyznawania dotacji oraz o podmiotach, którym te dotacje przyznano, bądź ich odmówiono. Opierając się na zebranym „materiale dowodowym” weryfikowano podstawy prawne wydatkowania środków publicznych oraz gospodarność wydatkowania pieniędzy publicznych. Następnie z przedstawicielami samorządu i organizacji pozarządowych przeprowadzone zostały wywiady, których celem było ustalenie poziomu wiedzy o istniejących możliwościach współpracy oraz uzyskanie oceny jej funkcjonowania w praktyce.
Z raportu, opracowanego przez Oświęcimską Grupę Obywatelską wynika, że w mieście istnieją dość dobre podstawy do rozwinięcia prawidłowych relacji pomiędzy samorządem, a organizacjami pozarządowymi. Właśnie w czasie trwania monitoringu, w ramach programu “Przejrzysta Polska” opracowany został i przyjęty uchwałą Rady Miasta wieloletni program – Karta współpracy. Jak niewielkie jest zainteresowanie problemem ze strony samych organizacji może świadczyć fakt nieobecności ich przedstawicieli na sesji RM, na której uchwalano „Kartę współpracy”.
W przeprowadzonych wywiadach urzędnicy, a szczególnie osoby bezpośrednio zaangażowane w tę działalność, wyrażały opinię, że w mieście funkcjonuje system współpracy samorządu z organizacjami pozarządowymi. Nieco inaczej postrzegali to przedstawiciele organizacji pozarzadowych - ci bardziej aktywni i lepiej zorientowani dostrzegali elementy współpracy, ale uważali, że nie można tego jeszcze nazwać systemem, zdecydowana większość badanych uważała, że współpraca polega wyłącznie na dofinansowywaniu przez miasto działań na rzecz lokalnej społeczności, a te z organizacji, które w zasadzie nie korzystają z dotacji, określały kontakty z samorządem jako doraźne, sporadyczne, zadaniowe.
Opracowany raport ukazuje pewne niedoskonałości w działaniach oświęcimskiego samorządu, ale też niewielkie zainteresowanie organizacji pozarządowych istniejącymi już możliwościami, szczególnie z zakresu współpracy pozafinansowej, umożliwiającej rozwój organizacji oraz ich współudział w demokratycznych procedurach i obywatelskich działaniach na rzecz przejrzystości życia publicznego.
Zakończeniem projektu była II debata „Przejrzystość – porozumienie – współpraca organizacji pozarządowych i samorządu”. Lokalna Grupa Obywatelska przy Stowarzyszeniu „Szansa” zorganizowała debatę we współpracy z Centrum Organizacji Pozarządowych w Oświęcimiu w dniu 27 czerwca 2006r. W jej toku przedstawione zostały wnioski z przeprowadzonego w mieście monitoringu z konkluzją, że istnieją przejrzyste podstawy do dobrej współpracy, niewystarczająco jednak „zakorzenione” w ogólnej strategii Oświęcimia i świadomości zainteresowanych. Dyrektor programowy SLLGO i koordynator projektu „Przejrzysty samorząd” Ryszard Skrzypiec przedstawił założenia i dotychczasowe ustalenia w skali kraju, podkreślając dobrą pozycję Oświęcimia na ich tle. Z kolei Marek Tarnowski – koordynator współpracy z organizacjami pozarządowymi przedstawił aktualny stan funkcjonowania Centrum Organizacji Pozarządowych oraz harmonogram prac nad programem współpracy na rok 2007.
Głównym wnioskiem z debaty jest opinia, że ciągle jeszcze problem jest na poziomie porozumienia pomiędzy samymi organizacjami pozarządowymi oraz organizacjami, a władzami lokalnymi.
Niezależnie od ustaleń debaty realizacja projektu przez Lokalną Grupę Obywatelską pomogła w identyfikacji problemów oraz wprowadzeniu istotnych zapisów do Karty Współpracy Miasta Oświęcim z Organizajami Pozarządowymi już na etapie tworzenia tego dokumentu.

W drugim etapie akcji “Przejrzysta Polska” Lokalna Grupa Obywatelska z Oświęcimia została zaproszona do pełnienia roli konsultanta regionalnego dla województw małopolskiego, podkarpackiego i świętokrzyskiego. W ramach tych działań przesyłane były do organizacji z terenów trzech wojewodztw wydrykowane materiały informacyjne z apelem o przystąpienie do monitoringu. Prowadzone były rozmowy telefoniczne, w czasie których przedstawiciele organizacji często deklarowali zamiar włączenia się do monitoringu, po czym najczęściej tego nie czynili. Wielu z nich wyrażało obawy przed opiniowaniem działań urzędów, od których czuli się uzależnieni. Śledzony był na bieżąco postęp działań jednostek samorządu terytorialnego. Efektem prowadzonego monitoringu społecznego była m.in. decyzja organizatorów o nieprzyznaniu certyfikatu w drugiej edycji programu jednemu z miast wojewodztwa małopolskiego. Wskutek medialnego nagłośnienia akcji do oświęcimskiej grupy zgłaszali się z prośbą o opinię w konkretnych sytuacjach mieszkańcy miast nie uczestniczących w drugiej edycji akcji „Przejrzysta Polska”.

Stowarzyszenie “Szansa” jest jedną z kilkunastu niezaangażowanych politycznie organizacji, które w całym kraju podjęły się przeprowadzenia Monitorinug finansowania samorządowej kampanii wyborczej w swoich miejscowościach. Trzyosobowy zespół został przeszkolony w zakresie prowadzenia akcji monitoringu oraz wyposażony w materiały, a następnie sam przeszkolił dodatkowo wolontariuszy, którzy podjęli się obserwowania kampanii wyborczej na terenie miasta. W trakcie działań wykorzystywane były dostępne informacje prasowe i telewizyjne, dokonywane bieżące obserwacje akcji wyborczych oraz odbyte spotkania z przedstawicielami wszystkich sztabów wyborczych kandydatów na prezydenta miasta.
Monitoring miał pokazać, czy istniejące regulacje prawne są łamane i w jaki sposób. W toku realizacji projektu stwierdzono, że istnieje prawdopodobienstwo, iż w toku samorządowej kampanii wyborczej w Oświęcimiu dopuszczono się następujących naruszeń:

• rozpoczęcie kampanii wyborczej przed oficjalnym zarejestrowaniem komitetu wyborczego;
• prowadzenie kampanii przez inne podmioty niż komitet wyborczy;
• wspieranie kampanii wyborczej ze środków publicznych;
• brak oznaczenia materiałów wyborczych.

Raport wstępny z monitoringu zaprezentowany został na zorganizowanej przed drugą turą wyborów konferencji prasowej.
Działalność Lokalnej Grupy Obywatelskiej przy Stowarzyszeniu „Szansa” w Oświęcimiu była prezentowana w toku debaty panelowej ”Mechanizmy zapobiegania korupcji w samorządzie obywatelskim i rola organizacji obywatelskich” 23 października 2006r. w Krakowie, w ramach projektu finansowanego ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych pt. „Ukraina powinna być przejrzysta”.